على زمانى قمشه اى

241

هيئت ونجوم اسلامى ( فارسي )

در كوتاهى وبلندى شب وروز تأثيرى شايسته دارد . بر اين پايه اگر دو شهر در طول وعرض برابر باشند ، امّا يكى در نيم‌كره جنوبي وديگرى در نيم‌كره شمالي قرار گرفته باشد اين امكان هست كه در يك روز معيّن هلال در شهر اوّل ديده نشود ودر شهر دوم رؤيت گردد ؛ مثلا شهر اوّل داراى 35 درجه عرض جنوبي وشهر دوم در عرض 35 درجه شمالي باشد در اين فرض ، روز براي شهري كه در عرض 35 درجه جنوبي قرار گرفته حدود چهار ساعت كوتاه‌تر از همان روز است . براي شهر دوم ؛ يعنى روز شهر دوم دو ساعت از طرف بامداد ودو ساعت از طرف پسين بزرگ‌تر است . از اين رو ممكن است در أفق شهر اوّل هلال رؤيت نشود ودو ساعت بعد در أفق شهر دوم ( واقع در عرض 35 درجه شمالي ) رؤيت گردد ، عكس اين فرض هم تصور دارد . ب ) چون بعد ( عرض ) قمر از - دايرهء بروج - به سمت شمال وجنوب - حدود ده درجه است ، اگر بعد قمر در سمت شمال باشد امكان رؤيت در نواحي وآفاق جنوبي كم‌تر است وبالعكس ، اگر چه دو شهر از آفاق ياد شده در يك طول هم قرار گرفته باشند . ج ) چون مدار حركت ماه به دور زمين غالبا حول معدّل النهار - استواى فلكى ومناطق استوايى است ، وسعهء مشرق ومغرب ، بين صفر تا 5 / 23 درجه شمالي يا جنوبي بيش نيست ، لازم مىآيد ماه در مناطقى كه بيش از ميل كلّى ( 5 / 23 ) عرض دارند به أفق نزديك‌تر باشد از اين رو : اوّلا ، هلال هنگام غروب آفتاب به أفق نزديك‌تر است ؛ در نتيجة